W
przypadku czwartej pieśni Absence (Nieobecność) Berlioz wykorzystał tylko
trzy zwrotki ośmiostroficznego wiersza Gautiera, traktując pierwszą jako refren
okalający dwie dalsze. Treść utworu stanowi opłakiwanie rozstania z ukochaną.
Podmiot lityczny porównuje siebie do kwiatu, któremu brakuje słońca.
Pozbawiony źródła ciepła, symbolizującego witalność, namiętność, odwagę,
energię stwórczą i wieczną młodość, zamyka się w sobie
i więdnie, cierpiąc w samotności. Czuje, jak jego serce[1]
„umiera” z bólu.
Wiersz piąty Gautiera pt.: Lamento, u Berlioza występuje pod nazwą Au cimetière (Na cmentarzu) wraz z dopiskiem Clair de lune (Światło
księżyca). Tym razem w sześciu strofach poeta przedstawił wizję cmentarza:
obraz białego grobu z chwiejącym się nad nim cisem i obecnością „bladego
gołębia”, który śpiewa niezwykle tkliwą, dramatyczną, a zarazem piękną pieśń.
Melodia ta wywołuje u podmiotu lirycznego bolesne wspomnienie: widzi zjawę
(cień postaci anielskiej) w białym welonie, która wzbudza w nim przejmujący
lęk. W puentującej wiersz strofie zapowiada, że nigdy więcej nie przyjdzie
już o zmierzchu na cmentarz. Mroczną i tajemniczą atmosferę utworu poetyckiego
potęgują liczne symbole:
· cis – drzewo
nieśmiertelności;
· gołąb –
symbol pokoju, boskiego ducha, duszy oczyszczonej z grzechów, nieskalaności,
czystości, miłości, czułości, nadziei, długowieczności;
· biel – kolor
światła, symbol nieskalaności, prawdy, niewinności i świętości oraz
boskości, ale także, w znaczeniu negatywnym kojarzy się ze strachem,
tchórzostwem, poddaniem się, chłodem, pustką i bladością śmierci;
· muzyka – ład
mistyczny, próba nawiązania kontaktu ze światem duchów;
· welon –
rozdzielenie, powściągliwość w mowie, ochrona, skromność, wycofanie się,
dyskrecja, świętość, a także personifikacja czystości;
· gałąź –
symbol zmartwychwstania, triumfu.[2]
Szósty, ostatni wiersz wykorzystany
przez Berlioza w jego cyklu pieśni, to L’île inconnue
(Wyspa nieznana), który u
Gautiera nosi tytuł Barcarole.
Konstrukcję poematu stanowi sześć strof ułożonych parami: refreniczny
czterowiersz występuje na przemian ze zmiennymi w treści
sześciowierszami. Tym razem poeta maluje pejzaż marynistyczny. Podmiot liryczny
chce wypłynąć z ukochaną w romantyczną podróż morską. Pełen entuzjazmu
zachwala swą cudowną łódź, w której wiosło wykonano z kości słoniowej, ster
ze złota, skrzydło anioła służy za żagiel, a pokładowym majtkiem jest
serafin. Na prośbę o dokonanie wyboru celu podróży przez ukochaną słyszy,
iż pragnie ona dopłynąć do krainy wiecznej miłości. Niestety taka wyspa
nie istnieje – odpowiada żeglarz.
Oto najważniejsze symbole obecne w
wierszu:
· żagiel –
symbol zesłania Ducha Świętego;
· wiatr –
poetycki obraz ożywiającego ducha; symbol zmiany, kosmicznej siły ożywiającej,
organizującej i wspomagającej;
· wiosło –
symbol władzy królewskiej, przewodzenia, umiejętności;
· kość słoniowa –
nieprzekupność, nieskalaność, wysoka pozycja, ochrona;
· złoto –
doskonałość, symbol boskości, duchowego oświecenia;
· pomarańcza –
symbol płodności, wspaniałości, miłości, nieskalaności, pokory
i odkupienia;
· skrzydła –
szybkość, wzniosłość, aspiracja, wolność, inteligencja, inspiracja, symbol
wzlotu z ziemi do nieba;
· serafin –
symbol ognia oczyszczającego duszę;
· łódź –
symbol kołyski dla duszy i środka transportu ze świata materialnego
do duchowego;
· kwiat –
oznacza urodę, boskie błogosławieństwo, wiosnę, młodość, łagodność, doskonałość
duchową, niewinność, ale także krótkotrwałość życia i radość oczekującą
w raju; symbol natury, atrybut nadziei i pokoju;[3]
· wyspa –
symbol nieba, schronienia i spokoju duchowego; oznacza świat oddzielony,
obszar zaczarowany, miejsce duchowej podróży, wiecznego szczęścia
w zaświatach, centrum dla wybranych nieśmiertelnych.[4]
[1] Serce – źródło
uczuć: miłości, współczucia, miłosierdzia, radości i smutku,
ale także oświecenia duchowego, prawdy i inteligencji; symbol istoty
człowieka, emblemat prawdy, sumienia, odwagi moralnej, jak również zbawczej
miłości Bożej - Ibid. s. 189 – 190 (serce), 197 – 199 (słońce).
[2] Ibid. s. 29 (cis), s. 55 -
56 (gołąb), s. 18 (biel), s. 135 (muzyka), s. 236 (welon), s. 53 – 54
(gałąź).
[3] Ibid. s. 259 (żagiel), s.
237 – 238 (wiatr), s. 242 (wiosło), s. 92 (kość słoniowa), s. 255 –
256 (złoto), s. 169 (pomarańcza), s. 195 (skrzydła), s. 189
(serafin), s. 119 (łódź), s. 105 (kwiat).
[4] Ibid. s. 247 – 248 („wyspy
błogosławionych”) oraz A. Tuchowski, Sergiusz
Rachmaninow: „Ostrowok” pieśń op. 14 nr 2 do
sł. K. Balmonta (1896), [w:] „Muzyka i Liryka”: Forma i ekspresja w liryce
wokalnej 1808 – 1909. Interpretacje, Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej
w Krakowie nr 2, 1989, s. 201 – 207.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz